Takviye Edici Gıda ile İlaç Arasındaki Fark Nedir?

Eczane raflarında, marketlerde ya da internet sitelerinde kapsül, tablet veya şurup formunda pek çok ürünle karşılaşırsınız. Bunların bir kısmı ilaç, bir kısmı ise takviye edici gıdadır. Görünüşleri birbirine benzese de bu iki ürün grubu; kullanım amacı, yasal statüsü, onay süreci ve etiket kuralları bakımından birbirinden oldukça farklıdır.

Takviye Edici Gıda Nedir?

Takviye edici gıda, normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin veya bitki, bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddeler, biyoaktif maddeler ve benzeri maddelerin tek başına ya da karışım hâlinde hazırlandığı ürünlerdir. Bu ürünler kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul veya damlalıklı şişe gibi ölçülebilir dozlarda piyasaya sunulur.

Gıda takviyesi nedir sorusunun yanıtı da aynıdır. Yasal açıdan takviye edici gıdalar bir ilaç değil, bir gıda kategorisidir. Bu nedenle Türkiye’de ilaçlardan farklı bir mevzuata, Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Yönetmeliği’ne tabidir ve Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından denetlenir.

Her gıda ürünü de takviye edici gıda sayılmaz. Bakanlığın bilgilendirmelerine göre çay, kahve, macun, çikolata, sakız gibi ürünler, öğün yerine tüketilen kilo kontrol ürünleri ve sporcu gıdaları takviye edici gıda kapsamında değerlendirilmez.

Gıda Takviyesi ile Besin Takviyesi Aynı Şey mi?

Günlük dilde gıda takviyesi, besin takviyesi ve takviye edici gıda ifadeleri çoğunlukla aynı ürün grubunu anlatmak için kullanılır. Mevzuattaki resmî karşılık ise “takviye edici gıda”dır. Besin takviyesi ifadesi daha çok vitamin ve mineral içeren ürünler için tercih edilse de yasal bir ayrımı ifade etmez. Hangi adla anılırsa anılsın, Türkiye’de bu ürünlerin satışa sunulabilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı onayı alması gerekir.

Takviye Edici Gıda Ne İşe Yarar?

Takviye edici gıda ne işe yarar sorusunun yanıtı, adında saklıdır: normal beslenmeyi takviye etmek. Yoğun tempo, dengesiz beslenme alışkanlıkları ya da belirli besin öğelerinin diyetle yeterince alınamadığı durumlarda, hekim veya eczacı önerisiyle takviye edici gıdalardan destek alınabilir.

Burada önemli bir sınır vardır: Takviye edici gıdalar dengeli ve çeşitli bir beslenmenin yerine geçmez; hastalıkların önlenmesi, tedavi edilmesi veya iyileştirilmesi amacıyla kullanılmaz. Bakanlık da bu ürünlerin zayıflatma, boy uzatma, zekâ geliştirme veya sigara bıraktırma gibi beyanlarla satışa sunulamayacağını açıkça belirtir.

İlaç Nedir? Takviye Edici Gıdadan Hangi Yönleriyle Ayrılır?

İlaç, yani mevzuattaki adıyla beşeri tıbbi ürün, hastalıkları tedavi etmek, önlemek, teşhis etmek ya da vücudun fizyolojik fonksiyonlarını düzeltmek veya değiştirmek amacıyla kullanılan ürünlerdir. İlaçlar, etken maddenin belirli bir hastalık veya durum üzerindeki etkisini ortaya koyan klinik araştırmalardan geçer.

Türkiye’de ilaçların ruhsatlandırılması ve denetimi Sağlık Bakanlığı’na bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yürütülür. Bir ilacın piyasaya çıkabilmesi için etkililik, güvenlilik ve kalite verilerinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi ve ruhsat alınması gerekir.

Takviye edici gıdadan ayrıldığı en temel nokta amaçtır. İlaç bir sağlık sorununu tedavi etmeye yöneliktir; takviye edici gıda ise sağlıklı bireylerin beslenmesini desteklemeyi hedefler. Bu temel fark, onay sürecinden etiketteki ifadelere kadar her aşamaya yansır.

Takviye Edici Gıda ile İlaç Arasındaki Temel Farklar

Kullanım Amacı: Beslenmeyi Desteklemek ve Tedavi Etmek

İlaçlar, bir hekim tarafından konulan tanıya bağlı olarak ve belirli bir tedavi planı çerçevesinde kullanılır. Kullanım süresi, dozu ve şekli hastalığın seyrine göre belirlenir.

Takviye edici gıdalar ise bir hastalığı hedeflemez. Günlük beslenmenizi tamamlayıcı bir rol üstlenir. Bu nedenle hekiminizin önerdiği bir ilacı bırakıp yerine takviye edici gıda kullanmak doğru bir yaklaşım değildir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız, bir takviye edici gıdaya başlamadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışmanız, olası etkileşimler açısından önem taşır.

Onay Süreci: Tarım ve Orman Bakanlığı ve TİTCK

İki ürün grubu farklı kurumların sorumluluğundadır. İlaçlar TİTCK tarafından ruhsatlandırılırken, takviye edici gıdalar Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan onay alır.

Takviye edici gıdalarda onay ürün bazlıdır; yani bir firmanın bir ürününün onaylı olması, diğer ürünlerinin de onaylı olduğu anlamına gelmez. Başvuru sırasında ürünün bileşen listesi, spesifikasyonları ve günlük alım dozu gibi bilgiler değerlendirilir. Uygun bulunan ürüne bir onay numarası verilir ve ürün, Bakanlığın Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi’nde (GGBS) yayımlanan Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi’ne eklenir.

Etiket, Doz ve Sağlık Beyanı Farkları

İlaçların kutusunda kullanma talimatı ve kısa ürün bilgisi yer alır. Bu metinlerde ilacın endikasyonları, yani hangi hastalıkta kullanıldığı açıkça belirtilir.

Takviye edici gıdaların etiketinde ise hastalık adı geçen tedavi veya önleme ifadelerine yer verilemez. Bunun yerine etikette önerilen günlük alım dozu, kullanıcı grubu ve onay numarası bulunur. Ayrıca “Takviye edici gıdalar ilaç değildir, hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz”, “Önerilen günlük alım dozunu aşmayınız” ve “Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayınız” gibi uyarılar yer alır. Ürünle ilgili beslenme ve sağlık beyanları da ilgili mevzuatta izin verilen ifadelerle sınırlıdır.

Takviye Edici Gıda Sorgulama Nasıl Yapılır?

Satın aldığınız ürünün yasal olarak onaylı olup olmadığını öğrenmek birkaç dakikanızı alır. Takviye edici gıda sorgulama işlemi için Tarım ve Orman Bakanlığı’nın resmî sistemleri kullanılır. Bu kontrol, özellikle internet üzerinden yapılan alışverişlerde size güvence sağlayabilir.

Onay Numarası ile Orijinallik Sorgulama

Takviye edici gıda orjinallik sorgulama için en güvenilir yöntem, ambalaj üzerindeki onay numarasını kullanmaktır. Takviye edici gıda onay numarası sorgulama adımları şöyledir:

1. Ürün ambalajında yer alan takviye edici gıda onay numarasını bulun.
2. Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi’nin internet adresine (ggbs.tarim.gov.tr) gidin ve “Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi” bölümünü açın.
3. Onay numarasını, ürün adını ya da üretici veya ithalatçı firma adını ilgili alana yazın, güvenlik kodunu girip sorgulayın.
4. Çıkan sonuçtaki ürün adı ve firma bilgilerinin elinizdeki ambalajla uyuşup uyuşmadığını kontrol edin.

Listede yer almayan ürünler, takviye edici gıda olarak onaylı kabul edilmez. Böyle bir ürünle karşılaşırsanız durumu Alo 174 Gıda Hattı veya Güvenilir Gıda mobil uygulaması üzerinden Bakanlığa bildirebilirsiniz.

Barkod ile Gıda Takviyesi Sorgulama

Gıda takviyesi barkod sorgulama da sık merak edilen konular arasındadır. Barkod, bir ürünün ticari kimliğini gösterir ve ürün ile satış kaydının eşleşip eşleşmediğini kontrol etmeye yardımcı olabilir. Ancak barkod, Bakanlık onayının resmî bir doğrulaması değildir.

Bu nedenle gıda takviyesi sorgulama yaparken barkodu yardımcı bir bilgi olarak kullanmanız, asıl doğrulamayı ise onay numarası üzerinden yapmanız önerilir. Ayrıca kozmetik ve tıbbi cihazlar için kullanılan Ürün Takip Sistemi (ÜTS) gibi platformların takviye edici gıdaların onay sorgusu için kullanılmadığını hatırlatmakta fayda var.

Takviye Edici Gıda Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Takviye edici gıdalar gıda kategorisinde yer alsa da bilinçli kullanılmaları önemlidir. Aşağıdaki noktalar size yol gösterebilir:

• Ürünü almadan önce onay numarasını GGBS üzerinden kontrol edin.
• Etikette belirtilen kullanıcı grubuna ve önerilen günlük alım dozuna uyun; dozu kendi başınıza artırmayın.
• Hamilelik, emzirme dönemi, kronik bir rahatsızlık ya da düzenli ilaç kullanımı söz konusuysa kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Aynı besin öğesini içeren birden fazla ürünü bir arada kullanırken toplam alım miktarına dikkat edin.
• Hastalıkları tedavi ettiğini ya da kesin sonuç vaat ettiğini iddia eden ürünlere karşı temkinli olun.
• Ürünü etikette belirtilen koşullarda ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın.
• Son tüketim tarihini ve ambalajın bütünlüğünü kontrol edin.

Kaynakça

1. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Yönetmeliği.
2. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Güvenilir Gıda Portalı. Takviye Edici Gıda. guvenilirgida.tarimorman.gov.tr
3. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Güvenilir Gıda Portalı. Bir Takviye Edici Gıdanın Onaylı Olup Olmadığını Nereden Öğrenebiliriz?
4. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi (GGBS), Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi. ggbs.tarim.gov.tr
5. T.C. Resmî Gazete. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, 2010.
6. T.C. Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 2017.
7. T.C. Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği, 2017.
8. T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği.