Brokoli, lahana ya da karnabahar denince akla çoğu zaman lif ve vitamin açısından zengin sebzeler gelir. Oysa bu sebzeler, kendilerine özgü acımsı tatlarını ve kokularını veren bazı doğal bileşikler de içerir. Bu bileşiklerin vücutta dönüşmesiyle ortaya çıkan maddelerden biri de son yıllarda adını sıkça duyduğunuz DIM, yani diindolilmetandır.

DIM (Diindolilmetan) Nedir?

Diindolilmetan nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: DIM (3,3′-diindolilmetan), turpgiller ailesindeki sebzelerde bulunan bazı doğal bileşiklerin sindirim sırasında dönüşmesiyle oluşan bir maddedir. Yani DIM, sebzelerin içinde hazır hâlde bulunmaktan çok, bu sebzeler tüketildikten sonra vücutta ortaya çıkan bir bileşik olarak tanımlanır.

DIM, kimyasal yapısı bakımından iki indol halkasının bir metilen köprüsüyle birbirine bağlanmasından oluşur. Bu yapısı nedeniyle suda çok az çözünür ve yağlı ortamlarda daha kolay çözünür. Bu özellik, DIM içeren ürünlerin formülasyonunda da belirleyici bir rol oynar.

DIM, besinlerdeki biyoaktif bileşikler üzerine yürütülen araştırmalarda uzun süredir ilgi gören maddelerden biridir. Ancak bu araştırmaların önemli bir kısmının laboratuvar ve hayvan çalışmalarından oluştuğunu, insanlarda yapılan çalışmaların ise henüz sınırlı olduğunu baştan belirtmek gerekir.

DIM Vücutta Nasıl Oluşur? İndol-3-Karbinol ile İlişkisi

DIM’in hikâyesi, turpgillerde bulunan glukozinolat adı verilen kükürt içeren bileşiklerle başlar. Bu sebzelerdeki başlıca glukozinolatlardan biri glukobrassisindir.

Sebzeyi doğradığınızda, çiğnediğinizde ya da ezdiğinizde bitki hücreleri parçalanır. Bu sırada bitkide ayrı bölmelerde saklanan miyrozinaz adlı enzim glukobrassisin ile karşılaşır ve onu indol-3-karbinol (I3C) adı verilen bileşiğe dönüştürür.

İndol-3-karbinol, midenin asidik ortamına ulaştığında kararlı bir yapıda kalmaz. Asidin etkisiyle iki ya da daha fazla molekülü birbirine bağlanarak yoğunlaşır ve farklı bileşikler oluşturur. Bu bileşiklerin en çok bilineni DIM’dir. Araştırmalar, indol-3-karbinol tüketildikten sonra kanda indol-3-karbinolün kendisinden çok DIM’in saptandığını göstermektedir. Bu nedenle indol-3-karbinol ile ilgili gözlemlenen etkilerin önemli bir kısmının DIM üzerinden gerçekleşebileceği düşünülmektedir.

Turpgiller Nedir? DIM Kaynağı Olan Sebzeler

Turpgiller, bilimsel adıyla Brassicaceae (eski adıyla Cruciferae) ailesi, dört taç yaprağının haç biçiminde dizildiği çiçek yapısıyla tanınan bir bitki ailesidir. Bu nedenle bu sebzeler “haçlı sebzeler” olarak da anılır. Turpgiller ailesi, mutfaklarımızda sıkça yer alan pek çok sebzeyi kapsar: brokoli, beyaz ve kırmızı lahana, kara lahana, karnabahar, Brüksel lahanası, roka, tere, turp, şalgam, hardal yeşillikleri ve Çin lahanası bunlardan bazılarıdır.

Bu sebzelerin hepsi glukozinolat içerse de türleri ve miktarları sebzeden sebzeye, hatta aynı sebzenin farklı çeşitleri arasında bile değişiklik gösterir. Yetiştirme koşulları, hasat zamanı ve depolama süresi de glukozinolat içeriğini etkileyebilir.

Brokoli, Lahana, Karnabahar ve Brüksel Lahanası

Brokoli: Turpgillerin belki de en çok bilinen üyesidir. Glukobrassisin ile birlikte farklı glukozinolatları da içerir. Brokoli filizleri ise olgun brokoliye göre daha yoğun glukozinolat içeriğiyle dikkat çeker.

Lahana: Beyaz, kırmızı ve kara lahana, glukobrassisin içeren sebzeler arasında yer alır. Türk mutfağında sarmadan turşuya, çorbadan salataya kadar pek çok tarifte kullanılması, lahanayı turpgiller ailesinin en kolay ulaşılabilen temsilcilerinden biri yapar.

Karnabahar: Hafif tadı sayesinde farklı tariflere kolayca uyum sağlar. Fırında, buharda ya da çorba olarak tüketilebilir.

Brüksel lahanası: Küçük boyutuna karşın glukozinolat içeriği yüksek sebzeler arasında gösterilir. Kendine özgü hafif acı tadı da bu bileşiklerden kaynaklanır.

Pişirme Yöntemi DIM Oluşumunu Etkiler mi?

Evet, pişirme yöntemi bu süreç üzerinde etkili olabilir. Glukozinolatlar suda çözünen bileşiklerdir. Turpgilleri bol suda uzun süre haşlamak, bu bileşiklerin önemli bir kısmının pişirme suyuna geçmesine yol açabilir. Ayrıca yüksek ısı, glukozinolatların dönüşümünü sağlayan miyrozinaz enzimini etkisiz hâle getirebilir.

Araştırmalar, kısa süreli buharda pişirme, sote ya da az suyla kısa süre pişirme gibi yöntemlerin glukozinolatları korumak açısından haşlamaya göre daha avantajlı olabileceğini göstermektedir. Sebzeleri pişirmeden önce doğrayıp kısa bir süre bekletmek de enzimin işini yapmasına fırsat tanıyabilir. Pişirme sırasında enzim etkisiz hâle gelse bile bağırsaktaki bazı bakterilerin glukozinolatların dönüşümüne bir ölçüde katkı sağlayabildiği belirtilmektedir. Turpgillerin bir kısmını salata gibi çiğ olarak tüketmek de seçenekler arasındadır.

DIM Ne İşe Yarar? Bilimsel Araştırmalar Ne Söylüyor?

DIM ne işe yarar sorusu, bu bileşiğe olan ilginin temelini oluşturur. Ancak bu konuda dikkatli bir dil kullanmak gerekir. DIM için Türk Gıda Kodeksi ya da Avrupa Birliği mevzuatı kapsamında onaylanmış bir sağlık beyanı bulunmamaktadır. Bu nedenle DIM faydaları hakkında kesin ifadeler kullanmak doğru değildir.

Bilimsel literatüre bakıldığında, DIM ve indol-3-karbinol üzerine yapılan çalışmaların büyük bölümünün hücre kültürü ve hayvan modelleriyle yürütüldüğü görülmektedir. Bu çalışmalarda DIM’in hücresel düzeyde çeşitli metabolik yolaklarla etkileşimi incelenmiştir. İnsanlarda yapılan çalışmalar ise çoğunlukla az sayıda katılımcıyla ve kısa süreli olarak yürütülmüştür.

Gözlemsel çalışmalarda, turpgiller açısından zengin beslenen kişilerde bazı sağlık göstergelerinin olumlu seyrettiğine dair bulgular bulunmaktadır. Ancak bu sebzeler lif, C vitamini, folat ve farklı biyoaktif bileşikleri bir arada içerdiğinden, bu bulguların tek başına DIM’e bağlanması mümkün değildir. Laboratuvar ortamında gözlemlenen sonuçların insanlarda aynı şekilde ortaya çıkıp çıkmadığı ise henüz netlik kazanmamıştır.

DIM ve Östrojen Metabolizması

DIM östrojen ilişkisi, bu bileşik hakkında en çok araştırılan konuların başında gelir. Vücutta östrojen, karaciğerde farklı yollar üzerinden çeşitli ara ürünlere (metabolitlere) dönüştürülür. Bu metabolitlerden bazıları, örneğin 2-hidroksiestron ve 16-alfa-hidroksiestron, araştırmacıların ilgisini çekmektedir.

Bazı küçük ölçekli insan çalışmalarında, DIM ya da indol-3-karbinol kullanımının idrarda ölçülen bu metabolitlerin oranında değişikliğe yol açabileceği gözlemlenmiştir. Ancak bu değişikliğin sağlık açısından ne anlama geldiği, uzun vadede nasıl sonuçlar doğurduğu ve kimler için anlamlı olabileceği henüz yeterince aydınlatılmamıştır. Çalışmaların katılımcı sayısının az, sürelerinin kısa ve sonuçlarının birbirinden farklı olması, bu konuda kesin bir değerlendirme yapılmasını güçleştirmektedir.

Bu nedenle DIM’in hormonlarla ilgili herhangi bir durumu düzenlemek, önlemek ya da tedavi etmek amacıyla kullanılması önerilmez. Hormonal bir sağlık sorununuz varsa, değerlendirme ve tedavi süreci mutlaka bir hekim tarafından yönetilmelidir.

DIM Takviyesi Nedir?

DIM takviyesi nedir sorusunun yanıtı, saf hâlde ya da başka bileşenlerle birlikte DIM içeren, kapsül veya tablet formunda sunulan takviye edici gıdalardır. Bu ürünlerdeki DIM, sebzelerden doğrudan elde edilmekten çok genellikle laboratuvar ortamında sentezlenir.

Turpgillerden günlük beslenmeyle alınan miktarlarla takviyelerde bulunan miktarlar arasında belirgin farklar olabilir. Takviye ürünlerdeki DIM miktarı, normal beslenmeyle elde edilebilecek düzeylerin üzerinde olabilir. Bu da takviye kullanımının, sebze tüketiminden farklı bir değerlendirme gerektirdiği anlamına gelir.

Türkiye’de DIM içeren takviye edici gıdaların satışa sunulabilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı onayı alması gerekir. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz ve dengeli beslenmenin yerine geçmez.

DIM Complex Nedir?

DIM complex nedir sorusu, ürün etiketlerinde bu ifadeyle karşılaşanların sıkça merak ettiği bir konudur. DIM complex, genellikle DIM’in tek başına değil, başka bileşenlerle bir arada sunulduğu formülasyonları tanımlamak için kullanılan bir ifadedir.

DIM suda çok az çözündüğü için vücutta emilimi sınırlı kalabilir. Bu nedenle bazı ürünlerde DIM, emilimi desteklemeye yönelik özel taşıyıcı sistemlerle ya da yağ bazlı bileşenlerle birlikte formüle edilir. Bazı DIM complex ürünlerinde ise vitamin, mineral ya da farklı bitki ekstraktları da bulunabilir. Ürünler arasında içerik ve miktarlar açısından belirgin farklılıklar olabileceğinden, etiketteki bileşen listesini dikkatle incelemek önemlidir.

DIM Takviyesi Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

DIM takviyesi kullanmayı düşünüyorsanız aşağıdaki noktaları göz önünde bulundurmanız önerilir:

Kullanmaya başlamadan önce mutlaka bir hekime ya da eczacıya danışın.
Hamilelik ve emzirme dönemlerinde DIM takviyesinin güvenliliğine ilişkin yeterli veri bulunmadığından bu dönemlerde kullanılmaması önerilir.
Hormon tedavisi gören, doğum kontrol hapı kullanan ya da hormona duyarlı bir sağlık sorunu bulunan kişilerin hekim önerisi olmadan DIM takviyesi kullanmaması gerekir.
DIM’in karaciğerde bazı ilaçların metabolize edilmesinde rol oynayan enzimleri etkileyebileceği bildirilmektedir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız olası etkileşimler açısından hekiminize danışın.
Çocuklarda kullanımına ilişkin yeterli veri bulunmamaktadır.
Bazı kullanıcılarda baş ağrısı, mide-bağırsak şikâyetleri ve idrar renginde koyulaşma gibi etkiler bildirilmiştir. Beklenmedik bir durum fark ederseniz kullanımı bırakarak bir sağlık profesyoneline başvurun.
Etiketteki önerilen günlük alım dozunu aşmayın ve ürünün Tarım ve Orman Bakanlığı onay numarasını kontrol edin.

Son olarak, turpgilleri haftalık beslenme düzeninizde çeşitli şekillerde yer vermek, hem bu sebzelerin içerdiği bileşiklerden hem de lif, vitamin ve minerallerinden yararlanmanın en doğal yoludur. Brokoli, lahana, karnabahar ya da roka gibi sebzeleri farklı pişirme yöntemleriyle sofranıza taşıyabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir hekime danışınız. Takviye edici gıdalar ilaç değildir ve hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.

Kaynakça

Linus Pauling Institute, Oregon State University. Micronutrient Information Center: Indole-3-Carbinol.
Linus Pauling Institute, Oregon State University. Micronutrient Information Center: Cruciferous Vegetables.
Higdon JV, Delage B, Williams DE, Dashwood RH. Cruciferous Vegetables and Human Cancer Risk: Epidemiologic Evidence and Mechanistic Basis. Pharmacological Research, 2007.
Reed GA ve ark. Single-Dose Pharmacokinetics and Tolerability of Absorption-Enhanced 3,3′-Diindolylmethane in Healthy Subjects. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 2008.
Dalessandri KM ve ark. Pilot Study: Effect of 3,3′-Diindolylmethane Supplements on Urinary Hormone Metabolites in Postmenopausal Women with a History of Early-Stage Breast Cancer. Nutrition and Cancer, 2004.
Song L, Thornalley PJ. Effect of Storage, Processing and Cooking on Glucosinolate Content of Brassica Vegetables. Food and Chemical Toxicology, 2007.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Yönetmeliği.
T.C. Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği, 2017.